یادداشت/
خبرگزاری میزان- مستند «پدر طالقانی» تلاش می‌کند آیت‌الله طالقانی را به عنوان یک چهره وحدت‌طلب و جوان‌گرا معرفی کند. ویژگی‌هایی که واقعا هم در شخصیت او وجود داشته است. مشکل اینجاست که به دلیل همین جهت‌گیری کاملا مثبت، مستند کمی جانب‌دارانه به نظر می‌رسد.
تاریخ انتشار: 18:00 - 02 مهر 1398
- کد خبر: ۵۵۲۵۰۱

گروه فرهنگی خبرگزاری میزان _ مستند «پدر طالقانی» به کارگردانی محمدعلی محمددوست که محصول سازمان هنری رسانه‌ای اوج است، به زندگی و زمانه سید محمود طالقانی از سال ۱۳۴۱ تا زمان مرگ مشکوک او در سال ۱۳۵۸ می‌پردازد.

«پدر طالقانی» ترکیبی است از بازسازی‌های تصویری و داستانی به شیوه مستند «آخرین روز‌های زمستان» البته با نوع کارگردانی متفاوت به علاوه مصاحبه با نزدیکان آیت‌الله طالقانی و البته تعداد کمی فیلم و عکس آرشیوی. درحقیقت «پدرطالقانی» نه مستند آرشیوی است، نه مستند داستانی و نه مستند مصاحبه محور؛ و البته همه این‌ها هم هست.

این باعث می‌شود نتوانیم تکلیف خودمان را با آنچه که می‌بینیم بدانیم. برگ برنده «آخرین روز‌های زمستان» این بود که مهدویان با استفاده از مواد آرشیوی خصوصا صدا موفق شد تصاویر بازسازی شده را کاملا واقعی جلوه دهد و مخاطب را شگفت زده کند.

یک مرد جدی
نوع کارگردانی مستندگونه مهدویان هم باعث غنای مستند شده بود و در راستای ژانر قرار می‌گرفت. درحالیکه به طور واضحی حجم تصاویر (فیلم‌های) بازسازی‌شده در «پدر طالقانی» بیشتر از مصاحبه‌ّ‌ّ‌ها و مواد آرشیوی است و هیچ خلاقیتی هم در این تصاویر بازسازی‌شده صورت نمی‌گیرد تا حس مستند به مخاطب القا شود.

کاملا با مختصات بصری یک فیلم سینمایی طرفیم که مدام میان مصاحبه‌ها و فیلم‌های کم‌تعداد آرشیوی در رفت و آمد است و هیچ پیوستگی‌ای ندارد. البته کیفیت بصری و طراحی صحنه و لباس قابل قبول است، اما خط زمانی با منطق درستی پیش نمی‌رود و تغییر ظاهر شخصیت اصلی بدون دلیل است. به‌طوریکه نشانه بارز چهره او (زخمی عمیق زیر گوش چپ) باوجود تاکید فراوان کاملا رها شده و درمورد آن توضیحی داده نمی‌شود.

شخصیت اصلی کیست؟ یک مامور سابق ساواک که نام اصلی او را نمی‌دانیم و در مستند با نام مخفی «شنبه» معرفی می‌شود. شنبه در سال ۱۳۴۱ از سوی ساواک ماموریت پیدا می‌کند تا سید محمود طالقانی را زیر نظر گیرد و از او گزارش تهیه کند.

سازندگان بعد از پیدا کردن این سوژه ناب و گرفتن رضایت از او برای مصاحبه تصویری، فرم روایی خود را بر همین مبنا می‌چینند. مستند با شنبه آغاز و تمام می‌شود. او شخصیت و خصوصا سرگذشت جذابی دارد. گزارش‌هایش موجب دستگیری چندباره آیت‌الله طالقانی می‌شود و پشیمانی‌اش از کار برای ساواک و جذب شدن به شخصیت پدر طالقانی از او وجهی خاکستر گونه می‌سازد تا بتوانیم با او همذات‌پنداری کنیم. این مهمترین قلاب سازندگان برای گیر انداختن مخاطب بوده است.

شنیدن داستان زندگی شنبه که ارتباطی تناتنگ با طالقانی داشته، باعث می‌شود دست کارگردان برای روایت اثر باز شود و بتواند مدام از حوادث تاریخی به زندگی شخصی شنبه پل بزند. البته لحن شنبه در برخی لحظات مصاحبه‌اش اغراق شده به نظر می‌رسد؛ گویی دارد نقش بازی می‌کند و تلاش می‌کند ما را تحت تاثیر قرار دهد.

او در ابتدای فیلم حین تیتراژ می‌گوید: «قرار است حرف‌هایی بزنم که شاید شما خوشتون نیاد «(نقل به مضمون) و ما را منتظر نگه می‌دارد تا آن حرف‌های مگو را بشنویم. اما این انتظار تمام نمی‌شود. راستش او به غیر از توصیف شرایط زندگی‌اش در دهه ۴۰ و ۵۰ «چیز» خاصی به ما نمی‌گوید که شگفت‌زده شویم. تنها نکته بامزه این است که اعتراف می‌کند: «من خیلی انقلاب و اینا برام مهم نبود؛ بیشتر به فکر خودم بودم» (نقل به مضمون).

مستند تلاش می‌کند آیت‌الله طالقانی را به عنوان یک چهره وحدت‌طلب و جوان‌گرا معرفی کند. ویژگی‌هایی که واقعا هم در شخصیت او وجود داشته است. مشکل اینجاست که به دلیل همین جهت‌گیری کاملا مثبت، مستند کمی جانب‌دارانه به نظر می‌رسد. بیان یکی دو نقطه ضعف هرچند کوتاه، گذرا و بدون تاکید به شدت باورپذیری هر شخصیتی را بالا می‌بَرَد، اما درحال حاضر با مستندی طرفیم که سرتاسر ستایش از سید محمود طالقانی است.

یکی از نقاط ضعف اصلی اثر، نبود استراتژی مشخص و معین در استفاده از مواد آرشیوی عکس، سند، فیلم و... است. در نیمه اول مستند و دوران قبل از انقلاب، حجم آرشیو استفاده شده بسیار کم است و بار اصلی را بازسازی‌ها و مصاحبه‌ها به دوش می‌کشند. برعکس با وقوع انقلاب و طبعا دسترسی راحت‌تر به آرشیو-در نیمه دوم مستند، شاهد کاهش بازسازی‌ها و مصاحبه‌ها هستیم و استفاده از آرشیو به شکل محسوسی بیشتر می‌شود. این ناهمگن بودن به کیفیت کلی و یکدستی اثر ضربه زده است.

ما به عنوان مخاطب، با یک مستند پرتره طرفیم و توقع داریم بعد از صد دقیقه، به اشراف نسبتا جامع و کاملی از شخصیت آیت‌الله طالقانی برسیم. اما سازنده عامدانه از دوران مهم نوجوانی و جوانی محمود طالقانی به سرعت عبور می‌کند تا به سال ۱۳۴۱ برسد. سازندگان برای ساخت مستند ۴ سال زمان داشته‌اند و ناتوانی در ارائه یک اثر کامل درباره «تمام» زندگی آیت‌الله طالقانی به شدت احساس می‌شود. می‌توان حدس زد که اکثر این ۴ سال صرف قسمت‌های بازسازی سینمایی شده است.

پایان‌بندی مستند هم چندان چشمگیر نیست. باوجود نقاط عطف دراماتیکی مثل مرگ ناگهانی آیت‌الله طالقانی و یا مرز‌بندی او با منافقین، سازندگان تصمیم گرفته‌اند سرنوشت نهایی شنبه را دنبال کنند و به مخاطب نشان دهند. این موضوع در «مستند پرتره سید محمود طالقانی» کمی توی ذوق می‌زند.

«پدر طالقانی» مستندی ۱۰۴ دقیقه‌ای به کارگردانی محمدعلی محمددوست و تهیه‌کنندگی اباذر صالحیان، محصول سال ۱۳۹۷ سازمان هنری رسانه‌ای اوج است که در پلتفرم‌های اینترنتی در دسترس عموم قرار دارد.

گفتنی است، درحالیکه چهلمین سالگرد درگذشت سید محمود طالقانی را پشت سر گذاشته‌ایم؛ کمبود محصولات تصویری اعم از فیلم سینمایی و مستند، سریال و... درباره شخصیت‌های مهم تاریخ معاصر کشورمان به شدت احساس می‌شود. یکی اش همین آیت‌الله طالقانی (نمونه‌های دیگر کم نیستند: شهید بهشتی، دکتر شریعتی، شهید مطهری، شهید رجایی و...)؛ و تازه این‌ها افرادی‌اند که کاملا شناخته‌شده اند. چه اینکه یکی از اهداف مستند خصوصا مستند پرتره شناساندن افراد نه‌چندان ناشناس، ولی با سرگذشتی جذاب به مخاطب است. هرچند شوق بازسازی سینمایی دهه ۴۰، ۵۰ و ۶۰ از سوی بعضی سینماگران، نوید روز‌های بهتری را می‌دهد.

انتهای پیام/

۱) نظرات ارسالی شما، پس از تایید توسط خبرگزاری ​میزان​ ​در سایت ​منتشر خواهد شد​.​
۲) خبرگزاری میزان٬ نظراتی را که حاوی توهین، هتاکی و افترا باشد را منتشر نخواهد کرد .
۳) لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید .
۴) در صورت وارد کردن ایمیل خود ، پس از تعیین تکلیف نظر موضوع به اطلاع شما خواهد رسید .
نام:
ایمیل:
* نظر:
خدمات الکترونیک داخل خبر
رئیس قوه قضاییه
خدمات الکترونیک داخل خبر
رئیس قوه قضاییه
آخرین اخبار گروه فرهنگی
خدمات الکترونیک داخل خبر
رئیس قوه قضاییه
عکس-فرهنگی-داخلی
عکس-فرهنگی-داخلی
عکس-فرهنگی-داخلی
فرهنگی-زندانیان
معرفی قضات نمونه