محمد حسین برهانی

افغانستان با وجود این که در عرصه سیاسی، دچار بحران و التهاب ناشی از رقابتهای انتخاباتی است[۱] و علی رغم تسلط طالبان بر ۹ ولسوالی و تهدید بیش از ۱۲۰ ولسوالی دیگر که بر اساس گزارش خبرگزاری رویتر پانزده محکمه شرعی، در مناطق تحت کنترل طالبان در جنوب افغانستان وجود دارد و دولتی موازی حکومت مرکزی «کرزی» تشکیل داده‏اند[۲] و با وجود نگرانیهای روز افزون حامیان بین المللی افغانستان و در راس آن آمریکا، از گسترش قاچاق مواد مخدر و دست داشتن برخی از مقامات بلند پایه افغانستان، به این تجارت مرگ[۳] و با عنایت به اعلان تغییر استراتژی آمریکا در افغانستان توسط جنرال استانلی مک کرستال فرماندهی آمریکایی نیروهای ناتو در افغانستان و ناموفق خواندن استراتژی کنونی نیروهای ناتو در قبال ناامنی ها و مبارزه با تروریست ها.[۴]

دست اندکاران معارف، تلاش دارند تا در حوزه آموزش و پرورش و تعلیم و تربیت، گام های مثبتی بر دارند و گره کور از مشکلات اساسی کشور را بگشایند و به این نتیجه رسیدند که ریشه چالش های کشور و جامعه، بیماری مزمن بی سوادی و نا آگاهی و عقب افتادگی فرهنگی است و تا این مرض و بیماری علاج نگردد. میکروب های اختلاف و تنش هم چنان پیکر اجتماع را می آزارد و جامعه را ناآرام و زمینه ورود میکروب های کشنده خارجی را در این بدن علیل و آفت گرفته مساعد می‏سازد.

اطبای کشور در عرصه وزارت فرهنک و معارف، پس از کشف و درک بیماری های موجود در پیکر جامعه افغانستان و تنش های ناشی از آن، نسخه ها و راه کارهای علاج و طریقه درمان و رفع چالش را در توسعه مراکز آموزشی و گسترش کورس های سواد آموزی دیده‏اند. لذا یازده هزار و ششصد باب مکتب برای هفت میلیون شاگرد راه اندازی و تدارک دیدند و در نظر دارند تا سال آینده، به تعداد ۱۲۶۰۰ مکتب فعال داشته باشند.[۵] قرار معلومات محمد عظیم کربلایی رئیس پلان و ارزیابی وزارت معارف، در حال حاضر در افغانستان ۲۷۲ مکتب خصوصی را جستر شده که ۱۳۶ تای آن در شهر کابل موقعیت دارد و برای ۱۸۴ هزار نفر در تمام ولایات، کورس های آموزشی گذاشتند و در سال جاری ۱۳۸۸ بیش از نیم میلیون نفر از نعمت سواد برخوردار شدند که این رقم بیش از ۴۰% افزایش را نسبت به سال گذشته نشان می دهد. و برنامه هایی هم از طریق مساجد برای آموزش پنچاه هزار نفر تدارک دیده شده است و در حال حاضر یازده مرکز آموزشی در ولایت های کابل، پروان، کاپیسا و بامیان ایجاد گردیده است.[۶]

در این اواخر، طی فرمانی از طرف رئیس جمهور کمیسیون عالی سواد به ریاست معاون دوم رئیس جمهور تشکیل شده از وزرای:

دفاع ۲- داخله ۳- اطلاعات و فرهنگ ۴- مالیه ۵- سر حدات ۶- امور قبائل ۷- امور زنان

۸-صحت عامه ۹- احیاء و انکشاف دهات ۱۰- زراعت و آبیاری ۱۱- عودت مهاجرین ۱۲- رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان می باشد که بیانگر عزم  جدی مدیران سیاسی و علمی کشور برای مبارزه با جهل و نادانی و بی سوادی شهروندان، به ویژه نسل جوان و آینده سازان کشور است.

چنانچه آصف ننگ، رئیس نشرات و اطلاعات وزارت فرهنگ، فعالیت های این وزارت را طی سالهای گذشته برای ارتقا سطح سواد، چشم گیر عنوان کرده و تصریح نمود: وزارت معارف توانسته است حدود نیم میلیون بی سواد را تا نیمه اول سال ۱۳۸۸ تحت تعلیم قرار دهد. وی افزود: بعد از سه دهه جنگ در کشور تمامی بنیادهای آموزشی از بین رفته، مع الوصف بعد از سال ۱۳۸۱ وزارت معارف توانسته با روی دست گرفتن پلان های مسلسل، اقداماتی را در عرصه رشد سطح سواد انجام دهد. نامبرده گفت: در سال ۱۳۸۴ وزارت معارف توانست پلان استراتژیک معارف را شامل هشت برنامه اساسی به مدت ۴ سال طرح ریزی نماید که این پلان: تعلیمات اساسی، تخنکی و مسلکی، نصاب تعلیمی، اصلاح اداره، تربیت معلم، ارتقاء سطح سواد و… را در بر می گیرد.

ننگ، در ادامه اظهار داشت: این وزارت در سال ۱۳۸۸ توانست تعداد استادان سوادآموزی را به چهار هزار و دویست و پنچاه نفر و تعداد مراکز سوادآموزی را نیز به دوازده هزار و چهارصد و شصت و یک ارتقاء دهد. وی افزود، درسال آینده باید یک میلیون از بی سوادان تحت تعلیم قرار بگیرند که حدود ۲۰% بی سواران کشور را تشکیل می دهند.

از طرف دیگر« فاروق وردک» وزیر معارف کشور گفت: معینیت سواد آموزی وزارت معارف، در هر ولسوالی یا ناحیه شهری حداقل ۸ نفر کارمند و معلم دارد که برنامه سواد آموزی در محلات مربوطه شان را رهبری و هماهنگ می نمایند. اما به گفته «آمر پوهنتون» تعلیم و تربیه کابل هر چند دولت طی سال های اخیر توانسته است که تا حدودی در رشد مراکز آموزشی و ایجاد آنها موفق عمل کند ولی تا هنوز یکی از معضلات بزرگی که امروز دامن گیر حدود۶۰% مردم افغانستان بوده و مشکلات زیادی را برای مردم به وجود آورده است بی سوادی می باشد. استاد محمود، خاطر نشان ساخت که حدود ۹۰% بزرگسالان کشور بی سواد می باشند، که این بی سوادی آنها را در الگوی رفتاری و تربیت فرزندانشان و برنامه ریزی نسبت به آینده آنها متأثر می سازد.

براساس آمارهای رسمی حدود یازده میلیون جمعیت کشور از نعمت سواد بی بهره بودند و سالانه ۳۰ تا ۴۰ درصد اطفال  به جمع بی سوادان افزوده می شوند. طبق گفته سخنگوی وزارت معارف محمد آصف ننگ، در سراسر کشور و مخصوصا ولایات جنوبی ۴۵۶باب مکتب هنوز هم به دلایل امنیتی بسته است که قبلا به ۶۷۳ باب می رسید.[۷]

در ولایت هلمند ۲۰۷باب مکتب، در ولایت قندهار ۱۳۰ الی ۱۴۰ باب مکتب مسدود است. و در ولایت های کابل، ورزگان، پکتیکا و مناطق پشتون نشین و ولایت غرنی در حدود ۳۰باب مکتب مسدود است. دلیل مسدود بودن مکاتب را نبود امنیت مطمئن، حملات دشمنان افغانستان، محاربه بین نیروهای خارجی و طالبان و همچنان جنگ بین طالبان و نیروهای داخلی دانست که در اثر آن حدود ۱۷۰ الی ۱۸۰ هزارشاگرد از تعلیم بازمانده اند. تمام مشکلات  در افغانستان به نحوی با نا امنی و خشونت ها ارتباط پیدا می کند. بی سوادی نیز از سوی مسئولین یکی از تبعات ناامنی در کشور قلمداد می شود. در کنار ناامنی، فقر و عدم دسترسی به امکانات نیز از جمله عوامل دیگر هستند که در محرومیت مردم از نعمت سواد بی تاثیر نمی باشد.

هم چنان که ناامنی عامل است برای بی سواد ماندن و دوری از تعلیم تربیت متقابلا بی سوادی نیز عاملی برای بی ثباتی، ناامنی، افزایش جرم و جنایت و دوری از نظم در جامعه است. دقیقا فقر نیز همین گونه است، یعنی هر چه بیشتر باشد امکان تحصیل و تعلیم و تربیت کم می شود و بالعکس هر چه بی سوادی و دوری از تعلیم و تربیت در جامعه بیشتر باشد فقر نیز افزون تر می‏شود.

بنابراین افعانستان در یک دور و تسلسل باطل است. فقر و ناامنی و نبود سیاست های منظم و کارآمد و دراز مدت، باعث شده تا جمعیت زیادی از مردم بی سواد باقی بمانند و همین گونه در مقابل آن، بی سوادی و دوری از تعلیم و تربیت نیز مسبب بی نظمی و بی ثباتی، ناامنی و گرایش به انواع جرائم و جنایات و حتی پیوستن شماری از جوانان به گروه های مخالف دولت می گردد. راه بیرون رفت از چنین وضعیتی این است که دولت افغانستان مؤسسات و کشورهای کمک کننده، رسانه ها و ملا امامان و مساجد، برای افزایش سطح آگاهی عامه به راه کارهای عملی و درازمدت و جدی بپردازند. با برگزاری مسابقات علمی و… در ارتقاء سطح سواد در جامعه نقش آفرینی کنند. زیرا زمینه و انگیزه سوادآموزی و دانش پژوهی در میان جوانان به حد کافی و علاقه وافر وجود دارد. فقط برنامه وامکانات می طلبد که از این زمینه ها بهره برداری بهینه شود و استعدادهای نهفته را بیدار و بالقوه را به فعلیت در آورد.

محمد حسین برهانی

[۱]- روزنامه افغانستان چهارشنبه ۱۱سنبله ۱۳۸۸ ص ۴ ستون اول سمت راست سرمقاله.

[۲]- روزنامه ۸ صبح شماره ۱۳۶، سال سوم، چهارشنبه ۱۱سنبله، چاپ کابل.

[۳]- نیویارک تایمز به نقل از روزنامه ۸ صبح، شنبه ۷ سنبله۱۳۸۸٫

[۴]- روزنامه افغانستان، پنچ شنبه ۱۲سنبله ۱۳۸۸، شماره۸۸۷، سال چهارم.

[۵]- روزنامه ۸ صبح چهارشنبه ۱۱ سنبله۱۳۸۸، سال سوم، شماره۱۳۶٫

[۶]- روزنامه راه نجات، چهارشنبه۱۱ سنبله۱۳۸۸، شماره۱۲۵۴٫

[۷]- روزنامه افغانستان، پنج شنبه۱۲ سنبله۱۳۸۸، شماره۸۸۷٫