انجمن علمی فرهنگی میزان

مرحله دوم: بعد از تولد و دوران طفولیت مانند نقش شیر مادر در تربیت فرزند، دین اسلام و شیر مادر، خواندن اذان و اقامه در گوش کودک، کام برداشتن، نام‌گذاری، عقیقه و ختنه را مورد بررسی قرار دادیم.
مرحله سوم: توجه به نیازهای اساسی و عاطفی کودکان و نوجوانان همانند ابزار محبت، امنیت خاطر، تحسین کارهای آنان، بها دادن به آنها و ورزش، آموزش قرآن، نماز، روزه، احکام واحادیث وحکمت و در آخر نیز به جمع‌بندی و نتیجه‌گیری عناوین و محتوای مطالب فوق پرداخته‌ایم.
نقش دین در تربیت فرزندان
مقدمه
شخصیت فرزندان از همان دورة کودکی و خردسالی تکوین می‌‌یابد و ابزارها و شیوه‌های گوناگونی در جهت تربیت فرزند از نظر شخصیت پدر و مادر و اطرافیان شیر مادر، لقمه و... در علوم تربیتی و به خصوص در روایات و متون دینی وجود دارد و از آنجایی که موضوع دین رفتارهای اختیاری و ارادی افراد بشر می‌‌باشد بنابراین راهکارهای تربیتی رفتاری و کنترل رفتار افراد نیز جزء حوزه مباحث دینی به حساب می‌‌آید و به عبارتی موضوع دین هدایت و مهار رفتار و اعمال انسانها در چارچوب دین می‌باشد و از این رو قلمرود دین هدایت، تربیت و تنظیم رفتار کودکان را نیز در بر می‌‌گیرد زیرا که تمام احکام دینی مبتنی بر مصالح و مفاسد است و هر یک از دستورات دین و تکالیف شرعی همانند واجبات و محرمات دارای آثار تربیتی است، که ما در این نوشتار سعی کردیم مطالب را پیرامون نقش دین در تربیت فرزندان ارائه بدهیم.
مفهوم شناسی دین و تربیت
1. مفهوم دین
دین در زبان فارسی به معنای کیش، آیین و طریقت آمده است و در زبان عربی نیز این واژ به معنای اطاعت، انقیاد و آیین و شریعت آمده است و در اصطلاح دین عبارت است از مجموعه گزاره‌های معتبر به جا مانده از مرجع یا مراجع فوق سؤال دین این گزاره‌ها می‌‌توانند در یک متن مشخص مکتوب باشند (قرآن، تورات و انجیل) و یا به صورت شفاهی از طریق معتبر نقل شده باشند به هر حال دین در اصل بر همین مجموعه گزاره‌های خاص منطبق است و برای اشخاص معتقد به آن به صورت مجموعه اعتقادات احساسات و اعمال خاص تحقق می‌‌یابد.
2. مفهوم تربیت
تربیت از ماده «ربو» یا «ربب» در لغت به معنای افزودن و رشد و نمو کردن آمده است.
و در اصطلاح تربیت عبارت است از هر گونه فعالیتی که معلمان، والدین یا هر شخص به منظور اثرگذاری بر شناخت، نگرش، اخلاق و رفتار فردی دیگر بر اساس اهداف از پیش معین انجام می‌‌دهد.
البته این واژه بیشتر در خصوص کودکان به کار می‌‌رود که پرورش و هدایت است اخلاق و رفتاری فرزندان را تا به مرحله بلوغ در بر می‌‌گیرد، در زبان فارسی واژه تربیت به معنای پروردن، ادب و اخلاق را به کسی آموختن و پروردن کودک تا هنگام بالغ شدن به کار رفته است واژه ترکیبی آن «تعلیم و تربیت نیز به معنای آموزش و پرورش آمده است.»
تربیت دینی
با توجه به تعریفی که از دین و تربیت ارائه کردیم تربیت دینی عبارت است از مجموعة اعمال عمدی و هدفدار، به منظور آموزش گزاره‌های معتبر یک دین به افراد دیگر به نحوی که آن افراد در عمل و نظر به آن آموزه‌ها متعهد و پایبند گردند.
بنابراین، تربیت دینی منحصر به مسجد، کلیسا یا مدرسه علمیه نمی‌شود، بلکه در هر جای ممکن است تلاش هدفدار به منظور آموزش معارف دینی صورت گیرد، خواه مسجد باشد یا خیابان یا منزل یا هر جای دیگر.
مراحل تربیت
الف) مرحله اول: تربیت قبل از تولد
در این که تربیت فرزند باید از چه زمانی شروع شود، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد و دانشمندان امور تربیت سنین مختلف را برای تربیت مطرح کرده‌اند:
1. «در شش سالگی کودک افکار و اطلاعات خود را در شکل و تصویر می‌‌بخشد تا به دیگران بدین وسیله مکنونات درونی خود را بفهماند و همین وقت آغاز تربیت اوست»
2. عده‌ای دیگر آغاز تربیت را سال‌ها قبل از تولد می‌‌دانند. یکی از روان‌شناسان می‌‌گوید: «از حکیمی پرسیدند: از چه زمانی تربیت را باید آغاز کرد: حکیم در پاسخ گفت: از بیست سال قبل از تولد و اگر به نتیجة لازم نرسیدید، معلوم می‌‌شود که باید زودتر از آن شروع می‌‌کردید»
دین اسلام تربیت فرزند را از انتخاب همسر می‌داند، زیرا عوامل مؤثر در تربیت، صرف نظر از فطرت، عوامل ارثی هستند یا محیطی و با انتخاب همسر پرونده عوامل ارثی و بخش مهمی از عوامل محیطی بسته خواهد شد. زیرا محیط تربیت را خانواده و اجتماع تشکیل می‌دهد.
1-1- دقت در انتخاب همسر
دین اسلام به صفات اخلاقی خصوصی‌های خانوادگی و درونی بسیار اهمیت قائل شده است خداوند متعال در قرآن کریم می‌‌فرماید: «ما انسان را از نطفه‌ای مختلط بیافریدیم، امتحان کردیم و استعدادهای او را به فعلیت تبدیل نمودیم و او را شنوا و بینا ساختیم.»
همچنین رسول خدا(ص) می‌‌فرماید: «انکحو الاکفاء وانکحوا منهم و اختاروا لنطفکم ؛ به هم شأن خود زن بدهید و از هم شأن خود زن بگیرید و برای نطفه‌های خود [جایگاه مناسب] انتخاب کنید» و نیز فرمود: «برای نطفه‌های خود [جایگاه مناسب] انتخاب کنید که ویژگیهای دایی در شکل‌گیری شخصیت فرزند اثرگذار است»
و نیز در روایت دیگر می‌‌فرماید: «تزّو جوا فی الحجز الصالح فان العرق دساس؛ با خانواده صالح ازدواج کنید که رگ و ریشه در فرزند اثر می‌‌گذارد»
پرواضح است که دین اسلام قانون وراثت را یک اصل مهم و از سنن غیرقابل تبدیل و تغییر الهی می‌‌داند. لذا می‌‌بینیم که دین اسلام تربیت فرزند را از هنگام انتخاب همسر می‌‌داند تا از این طریق ویژگیهای خوب و پسندیده به فرزند منتقل شود. پس معلوم می‌‌شود که دین اسلام برای تربیت فرزند برنامه‌ها و راهکارهایی دارد که از انتخاب همسر شروع می‌‌شود.
شرایط انتخاب همسر
آنچه که از آیات و روایت به خوبی استفاده می‌‌شود، که دین اسلام شرایط فراوان را برای انتخاب همسر خوب ذکر و بیان نموده‌اند که ما در این نوشتار به چند تا مهم از آنها اشاره می‌‌کنم.
1ـ ایمان و دینداری
ایمان و دینداری یکی از مهم‌ترین و ضروری‌ترین اموری است که باید در انتخاب همسر مورد عنایت قرار گیرد در همین زمینه امام صادق(ع) می‌‌فرماید: «اگر مرد با زنی برای جمال یا مالش ازدواج کند به همین امر واگذار می‌‌نماید و هر کس برای جمالش ازدواج کند به چیزی می‌‌رسد که از آن کراهت دارد و هر کس که برای دینداری او ازدواج کند خدا هر سه را برایش جمع می‌‌کند»
2ـ عقل و هوش
عقل و زیرکی یکی دیگر از شرایط همسر خوب محسوب می‌‌شود، در این باره رسول خدا(ص) به حضرت علی(ع) فرمود: «یا علی! هیچ فقری بدتر از نادانی و جهالت نیست و هیچ مالی سودمندتر از عقل نیست»
همچنین امام صادق(ع) می‌‌فرماید: عقل دلیل و راهنمای مؤمن است.
پیشوایان دین ما عقل و خردمندی را یکی از عناصر عمده در تربیت بهتر فرزند دانسته است زیرا همسر عاقل و باتدبیر فرزندان خود را بهتر از مادران آزاد و بی‌برنامه و احساساتی تربیت می‌‌نماید.
3ـ اخلاق
پیشوایان دینی ما به صفات اخلاقی خصوصیت‌های خانوادگی و درونی بسیار اهمیت قائل شده است، زیرا صفات مادر در تکوین آینده کودک نقش مؤثری دارد. حسین بشار واسطی می‌‌گوید: «به امام رضا(ع) نامه نوشتم: یکی از خویشاوندان از دخترم خواستگاری کرده است اما بداخلاق است امام(ع) فرمود: اگر بداخلاق است دختر به او نده»
4ـ شرافت خانوادگی
یکی دیگر از شرایط انتخاب همسر اصالت و شرافت خانوادگی است که باید مورد توجه قرار بگیرد در همین زمینه رسول خدا(ص) می‌‌فرماید: «ای مردم از گیاهانی که بر مزبله‌ها می‌‌روید اجتناب نمایند. گفته شد: یا رسول الله مقصود شما از گیاه و سبزی که بر مزبله می‌‌روید چیست؟ زن زیبائی که در خانوادة پست و فرومایه پرورش می‌‌یابد»
از این روایت به خوبی استفاده می‌‌شود که خانواده نقش مهمی در تربیت فرزندان دارد.
این مطلب به تجربه ثابت شد که فرزندان در خانواده با شرافت و اخلاقی بزرگ شده باشد با تربیت‌تر و مؤدب‌تر از فرزندان که در خانواده‌های پست و فرومایه بزرگ شده است.
5. عفّت و پاک‌دامنی
از جمله شرایط بسیار مهم و ضروری در انتخاب همسر عفت و پاکدامنی است. اگر ما به سیره تربیتی پیشوایان دین مراجعه کنیم به خوبی می‌‌فهمیم که آنان به عفت و پاکدامنی تأکید فراوان می‌‌کردند.
و نیز امام صادق(ع) درباره پاکی درونی و منش زنان در سرنوشت و تربیت بهتر یا برتر کودکان فرموده است: «طوبی لمن کانت امه عفیفه؛ خوشا به حال کسی که مادرش پاکدامن باشد»
در فرهنگ دینی و سفارش پیشوایان معصوم(ع) که این قدر به پاکی و عفت زنان تأکید شده است برای آن است که اگر مادر بدرفتار و ناپاک باشد و توجه به دستورات شرعی نداشته باشد در اخلاق و روش کودک اثر نامطلوبی بر جای خواهد گذاشت و اغلب کودکان و به خصوص دختران قدم جای قدم مادران می‌‌گذارند.
2-1- مباشرت
رعایت اخلاقی مباشرتی در ایجاد زمینه‌های تربیتی فرزند کمتر از گزینش همسر نمی‌تواند باشد مباشرت زن و مرد عبارت از روابط سالم صحیح است که میان پدر و مادر باید وجود داشته باشد. در متون دینی درباره آداب آمیزش و تأثیر آن بر روان و جسم فرزند دستوراتی آمده است و رعایت نکردن بسیاری از آداب تربیتی و دستورات پیشوایان در هنگام آمیزش موجب نارسایی‌هایی نقص‌های فیزیکی و عقلی در کودک می گردد.
طبیعی است که توجه نکردن به معیارهای تربیتی هنگام مباشرت زن و مرد آسیب‌هایی را متوجه فرزند می کند. در این باره امام صادق(ع) فرمود: «هنگام آمیزش و تشکیل نطفه اگر نام خدا برده شود شیطان دور می شود ولی اگر نام خدا برده نشود شیطان داخل می شود و عمل از ناحیه شیطان و فاعل مشترک واقع می شود»
تربیت کسی که از حرام به وجود آمده باشد به مراتب مشکل‌تر است از بقیه افراد است.
همچنین رسول خدا(ص) می‌فرماید: «سوگند به خدایی که جانم در دست اوست، هر گاه مردی با زنش هم‌بستر شود، در حالی که کودکی در اتاق است و آن را می‌بیند و سخن گفتن و نفس زدن آنها را می‌شود آن کودک هرگز به رستگاری نخواهد رسید و خواه پسر باشد یا دختر، زناکار خواهد شد» .
با توجه به تأثیراتی که شرایط زمانی، مکانی و روحی و روانی تشکیل نطفه بر فرزند می‌گذارد پیشوایان معصوم(ع) آداب خاصی را به هنگام آمیزش با همسر رعایت و دیگران را نیز به آن سفارش می‌کردند.
3ـ 1ـ دوران بارداری
دوران آبستن، دوران بسیار مهم و حساس است، هم برای خودش و هم برای فرزندی که در شکم دارد.
1ـ 1ـ تغذیة مادر
«یک خانم باردار باید به حساسیت زمان بارداری و نقش مهم آن در رشد جنین توجه داشته باشد، زیرا جنین از مادر تغذیه می‌‌کند و از گرما و اکسیژن نماندر و سرانجام امنیتی که مادر برایش فراهم می‌‌سازد استفاده می‌‌کند»
بنابراین، بانوان باردار، در غذا خوردن باید هم به فکر خودشان باشند و هم به فکر فرزندانشان که به آن‌ها وابسته است باشند و در این صورت غذای مادر باید کاملاً حساب شده و دقیق باشد، زیرا فقدان یا کمبود بعضی مواد غذایی و ویتامین‌ها ممکن است به سلامت خود لطمه بزند یا جسم و جان کودک را در معرض خطر قرار بدهد. در این باره به مطالب زیر توجه فرمایید:
«به موجب یک آمار، 80 درصد از کودکان ناقص الخلقه جهان و کودکانی که دارای نقصان رشد مغزی، عصبی و چشمی هستند، در دوران بارداری مادرشان درست تغذیه نشده‌اند»
دین اسلام نیز به این دو موضوع مهم، یعنی تغذیه جنین از غذای مادر و تأثیر غذای زن باردار در رشد جنین توجه داشته که در همین زمینه امام صادق(ع) می‌‌فرماید «غذای جنین از آنچه مادرش می‌‌خورد و می‌‌آشامد تأمین می‌‌شود. آهسته، آهسته غذا را از مادر می‌‌گیرد»
همچنین سلمان از امیرالمؤمنین(ع) پرسید: «غذای کودک در شکم مادر از چه راهی تأمین می‌‌شود؟ فرمود: خدای تبارک و تعالی خون حیض زن باردار را نگه می‌‌دارد، تا غذای جنین تأمین شود»
و نیز پیامبر اکرم می‌‌فرماید: «به» بخورید، و این میوه را به دوستان هدیه کنید، زیرا نور چشم را زیاد می‌‌کند و قلب‌ها را مهربان می‌‌گرداند. به زنان آبستن «به» بخورانید تا فرزندانشان زیبا شوند (در روایت دیگر فرمود:) تا اخلاق فرزندانتان خوب شود.
1. آنچه که از این روایات به خوبی استفاده می‌‌شود، تغذیه جنین از غذای مادر می‌‌باشد، بنابراین، برنامة غذای مادران آبستن باید حساب شده و بر طبق نیازهای خود و فرزندانشان باشد.
2. به مادران توصیه می‌‌شود که از هوای سالم که از اکسیژن کافی برخوردار است استفاده کنند، و از تنفس هوای آلوده و کثیف خودداری کرده و هنگام خواب درب یا پنجرة اتاق را باز کنید تا هوای سالم وارد اتاق شود.
3. ورزش ملایم و قدم زدن؛ مخصوصاً در بامداد و در هوای سالم و نیز از کارهای سنگین و خسته کننده حتی المقدور اجتناب کنید.
4. شاد و خوش باشید و سعی کنید عصبانی و ناراحت نشوید. از تماشای فیلم‌ها و مناظر هیجان آور، تحریک کننده و ترس‌آور جداً خودداری کنید.
2ـ 1ـ تأثیر غذای مادر در اخلاق فرزند
«وضع تغذیة مادر، در ایام بارداری، چنان که در سلامت و بیماری جنین اثر دارد، در اخلاق خوب و بد و مقدار هوش و حافظة او نیز تأثیر خواهد داشت، زیرا همة بدن جنین؛ از جمله اعصاب و مغز او، غذایی درست می‌‌شود که به وسیله تغذیه مادر در اختیارش نهاده می‌‌شود. ارتباط اخلاق افراد با کیفیت مزاجی و ساختار عصبی آن‌ها بر محققان پوشیده نیست»
به همین جهت دین اسلام به مادران باردار سفارش می‌‌کند که از برخی غذاها و میوه‌ها استفاده کنند در همین زمینه رسول خدا می‌‌فرماید: «به زن آبستن در آخرین ماه‌های بارداری، خرما بخورانید تا فرزندش بردبار و پاکیزه باشد»
همچنین امام علی(ع) می‌‌فرماید: «زن آبستن چیزی نمی‌خورد و به چیزی معالجه نمی‌کند که بهتر از رطب باشد. خدا در قرآن به مریم می‌‌فرماید: و هزّی الیک بجذع النخلة تساقط علیک رطبا جنیا، فکلی واشربی و قری عینا»
همچنین امام صادق می‌‌فرماید: «هر کس «به» را ناشتا بخورد نطفه‌اش پاک و فرزندش زیبا می‌‌شود»
همچنین امام رضا(ع) می‌‌فرماید: «زنهای حامله را کندر بخورانید زیرا اگر آن که در شکمش هست پسر باشد پاک قلب، دانا، شجاع و اگر دختر باشد صورت و ؟؟ خوب می‌‌شود و اطراف رانش بزرگ و نزد همسرش محبوب و سعادتمند می‌‌باشد»
همچنین رسول خدا می‌‌فرماید: «هر زن آبستنی که خربزه بخورد، فرزندش زیبا و خوش اخلاق خواهد شد»
از مجموع این روایات دو مطلب بسیار مهم استفاده می‌‌شود:
1. حساسیت زمان بارداری و نقش مهم مادر در رشد و پرورش جسمی و فیزیکی جنین دارد، زیرا جنین از مادر تغذیه می‌‌کند و از گرما و اکسیژن مادر استفاده می‌‌کند.
2. تأثیر تغذیه مادر در این دوران، در هوش و حافظه، اعصاب و مغز و ساختار عصبی او و همچنین در استعداد، اخلاق و تربیت کودک تأثیر می‌‌گذارد.
حالات روانی
هیچ تردیدی در مورد چگونگی تغذیه مادر در زمان بارداری که در کیفیت مزاجی جنین اثر دارد لکن در میان دانشمندان وجود ندارد سؤال در این است که احوال روانی ما در روح چنین تأثیر دارند یا نه؟
در پاسخ این سؤال باید گفت که آنچه که از کتب علوم تربیتی و روان شناسی به دست می‌آید دو نظریه وجود دارد.
1ـ نظریه اول: احوال روانی مادر در جنین تأثیر می‌گذارد به دلیل اینکه جنینی که در رحم مادر زندگی می‌کند و از غذای او ارتزاق می‌نماید یک عضو واقعی است، بنابراین، هیجانات و احوال روانی مادر؛ چنانکه در اعضا و جوارح خودش تأثیر می‌گذارند؛ به ناچار در جنین نیز اثر خواهند داشت.
2ـ اما نظریه دوم: این را باطل و دلیلشان را ناتمام می‌دانند. آن‌ها می‌گویند درست که جنین در رحم مادر زندگی می‌کند، از غذای او ارتزاق می‌نماید و باید با دستگاه گوارش مادر در ارتباط باشد، لیکن در بین آن‌ها ارتباط عصبی برقرار نیست تا احوال روانی مادر نیز قابل انتقال باشد.
آیت الله امینی می‌گوید: «حق با گروه دوم است و نمی‌توان مدعی شد که افکار و حالات نفسانی زن آبستن به طور مستقیم در روح و اعصاب جنین اثر می‌گذارد، زیرا چنانکه گفته‌اند: ارتباط عصبی در بین آن‌ها برقرار نیست، اما این مطلب هم درست نیست که گفته شود: افکار و هیجانات روحی مادر هیچ‌گونه تأثیری، ولو غیرمستقیم در خلقیات و نفسانیت جنین ندارد»
آنچه که از آراء و نظریات دانشمندان علوم تربیتی و روان شناسی استفاده می‌شود که احوال روانی مادر در زمان بارداری، خوب یا بد در پرورش اعصاب و حالات روانی جنین تأثیر خواهد گذاشت و در شخصیت اخلاقی آینده او مؤثر خواهد بود.
دکتر جلالی می‌نویسد: «حالات هیجانی شدید و تکانهای ناراحت‌کننده که برای مادر اتفاق می‌افتد مسلماً مضر به وضع مزاجی و رشد جنین است زیرا چنین حالاتی نظم دستگاه عصبی را بر هم می‌زند و بر اثر ترشح غیر طبیعی عدد، عمل صحیح دستگاه گوارش مختل می‌شود. شاید تنها علتی که نوزاد را موجودی عصبی و آماده برای برخی بیماری‌های روانی می‌سازد، همین حالات هیجانی‌ای است که به مادر در هنگام بارداری دست می‌دهد» .
همچنین این مطلب در علوم پزشکی ثابت شده است که حالات روانی مادر در جنین تأثیر می‌گذارد: «پزشکان امراضی روانی ثابت کرده‌اند که شصت و شش درصد کودکان مبتلا به امراض روحی، بیماری را از مادران خود به ارث برده‌اند. چنان چه مادری سالم و بی‌عیب باشد بچه‌اش نیز دارای دستگاه عصبی سالم و بی‌نقص خواهد بود. اگر زن بخواهد بچه‌ای سالم وشاداب و از نظر قوای عقلی بدون نقص داشته باشد، قبل از تولد کودک باید در فکر سلامت خود باشد»
آنچه از این مطالب استفاده می‌شود، این است که احوال روانی مادر در زمان بارداری مانند ترس، اضطراب، دلهره، عصبانیت، کینه‌توزی و حسد ورزی در دوران بارداری در جنین تأثیر می‌گذارد. همچنین صفات خوب و آرامش روانی مادر همانند: اعتماد به نفس، خویش‌بینی، خوش اخلاقی، ایمان، ترحم و نوع‌دوستی، امکان دارد در روح جنین تأثیر خوب بگذارد.
مرحله دوم: بعد از تولد و دوران طفولیت
از نظر دین اسلام آداب و دستورات تربیتی و اخلاقی وجود دارد که از بدو تولد فرزند باید رعایت گردد و به آنها عمل گردد و عمل به این سنن اخلاقی زمینه تربیت سالم را در فرزند مطلوب‌تر می‌سازد که آثار چنین آداب اخلاقی هم به جنبه‌های مادی و جسمی مربوط می‌شود و هم از سویی باعث باروری و تقویت جنبه روانی افراد می‌شود.
تأثیرات مثبت آنها در مراحل رشد و کمال بعدی بیش از پیش هویدا می‌گردد و تربیت تدریجاً و با توجه به آموزه‌های تربیتی و سیره پیشوایان صورت می‌پذیرد و کودک در آینده با این واژه‌ها و کلمات انس می‌گیرد صدا و حرکات را می‌شناسد و بعضاً عکس‌العمل نشان می‌دهد و برخی از این آداب و دستورات از این قرارند:
1ـ1ـ نقش شیر مادر در تربیت فرزند
شیر، غذای کامل از لحاظ مواد غذایی غنی‌ترین غذاهاست. در این زمان شیر مادر از انواع شیرهای دیگر برای کودک، به ویژه نوزاد مناسب‌تر و سالم‌تر می‌‌باشد که از مزایای زیر برخوردار است:
1. از جهت ترکیبات غذایی، از هر غذای دیگری با ساختار جسمانی کودک تناسب بیش‌تری دارد، زیرا جنین در مدت نه ماه که در رحم مادر می‌‌زیسته از غذایی تغذیه می‌‌نموده که به وسیله دستگاه گوارش مادر تهیه می‌‌شد و بعد از تولد کودک همین دستگاه است که شیر تولید می‌‌کند.
2. شیر مادر به طور طبیعی و خام به مصرف می‌‌رسد، به همین جهت مواد خود را از دست نمی‌دهد، برخلاف شیرهای دیگر که از لحاظ بهداشت باید جوشیده شود و در نتیجه برخی از مواد خود را از دست خواهد داد.
3. شیر مادر به وسیله پستان مستقیماً وارد دهان کودک می‌‌شود و با ظروف دیگر تماس ندارد، لذا از لحاظ بهداشتی بر هر غذای دیگری ترجیح دارد.
4. شیر مادر از ابتلا به میکروب‌های بیماری‌زا، از قبیل: تب مالت، سل گاوی، اسهال شیری و سایر میکروب‌ها مصونیت دارد، برخلاف شیر حیوانات که احتمال ابتلا وجود دارد.
5. شیر مادر همیشه تازه و با حرارت مناسب به مصرف می‌‌رسد، برخلاف شیرهای دیگر که امکان دارد در اثر ماندن فاسد شده باشد.
6. در شیر مادر تقلب راه ندارد برخلاف شیرهایی که امکان تقلب است. بدین جهات و جهات دیگر می‌‌توان به طور قطع گفت که شیر مادر از هر غذای دیگری برای کودک، سالم‌تر و مناسب‌تر می‌‌باشد. بنابراین کودکانی که با شیر مادر تغذیه شده‌اند غالباً از کودکان دیگر سالم‌تر بوده و در مقابل بیماری‌ها مقاوم‌ترند و مرگ و میر آن‌ها نیز کمتر است.
2ـ1ـ دین اسلام و شیر مادر
دین اسلام نیز شیر مادر را بهترین غذا برای کودک و حق طبیعی او می‌‌داند در این مورد روایات فراوان داریم، که در همین زمینه امام علی(ع) می‌‌فرماید: «هیچ شیری برای کودک سودمندتر و پربرکت‌تر از شیر مادر نیست»
آنچه از این روایت به خوبی استفاده می‌‌شود که دین اسلام اهمیت فوق العاده‌ برای شیر مادر قائل شده است زیرا که ثواب‌های زیادی برای تشویق در نظر گرفته است. رسول خدا می‌‌فرماید: «هنگامی که زن بچه‌اش را شیر می‌‌دهد خداوند متعال در مقابل هر مرتبه‌ای که بچه از پستانش شیر می‌‌مکد ثواب آزاد کردن یک بنده که از اولاد اسماعیل باشد به او عطا می‌‌فرماید و هنگامی که دوران شیرخوارگی به اتمام رسید فرشته بزرگوار الهی دست بر پهلوی مادر نهاده می‌‌گوید: زندگی را از نو آغاز کن که خدای متعال گناهان گذشته‌ات را آمرزید»
بنابراین، بانوانی که به تربیت صحیح فرزندان خویش علاقه دارند باید تا حد امکان آن‌ها را با شیر خودشان تغذیه نمایند و بدانند که با این کار به سلامت جسمو روان آن‌ها کمک خواهند کرد..